Het bevolkingsonderzoek darmkanker doet precies waar het voor bedoeld is: minder mensen krijgen de diagnose, en als het toch gebeurt, wordt het vaker vroeg ontdekt. Het aantal nieuwe diagnoses daalde van 13.000 in 2013, het jaar voor de start van de screening, naar 11.300 vorig jaar. Toch is er één groep waarbij het juist de verkeerde kant op gaat: mensen onder de 50. Zij vallen buiten de uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek, en precies in die groep stijgt het aantal diagnoses.
De cijfers laten zien dat screening werkt
Cijfers van het Integraal Kankercentrum Nederland maken duidelijk hoeveel winst de screening oplevert. Het aantal patiënten bij wie darmkanker al was uitgezaaid op het moment van diagnose, daalde van 7.200 in 2013 naar 5.900 in 2024. Dat is geen toeval. Het bevolkingsonderzoek spoort juist de vroege stadia en voorstadia op, voordat iemand klachten voelt. En daar zit precies de kracht van preventie: je grijpt in voordat het probleem groot wordt, in plaats van pas te reageren als het te laat is. Wil je zelf inzicht in je gezondheid zonder op een uitnodiging te wachten? Steeds meer mensen kiezen daarvoor een bloedtest zonder tussenkomst van de huisarts, al dekt dat natuurlijk een heel ander deel van je gezondheid dan darmkankerscreening.
Waarom jongere Nederlanders juist meer risico lopen
Terwijl de totale cijfers dalen, groeit het aantal diagnoses bij mensen onder de 50 juist. Onderzoekers hebben nog geen sluitend antwoord op waarom dat gebeurt, maar een aantal patronen komt steeds terug in internationale studies: meer zittend gedrag, een dieet met veel bewerkt voedsel, en overgewicht op jongere leeftijd dan bij eerdere generaties. Dat sluit aan bij wat we al wisten over de gezondheidsrisico's van ultrabewerkt voedsel: het is niet alleen slecht voor je hart, het lijkt ook een rol te spelen bij darmkanker op jongere leeftijd. Het venijnige is dat huisartsen bij klachten bij iemand van 35 minder snel aan darmkanker denken dan bij iemand van 65, simpelweg omdat het statistisch minder vaak voorkomt in die leeftijdsgroep. Dat kost tijd, en tijd is precies wat je niet wilt verliezen bij deze ziekte.
Wat het bevolkingsonderzoek precies inhoudt
Voor wie er nog nooit een uitnodiging voor kreeg: het bevolkingsonderzoek is bedoeld voor iedereen tussen de 55 en 75 jaar en werkt via een zelftest die je thuis doet. Je vangt een klein beetje ontlasting op en stuurt dat naar een laboratorium, waar wordt gekeken of er bloed in zit dat niet met het blote oog zichtbaar is. Zit dat erin, dan volgt een vervolgonderzoek. Sinds januari 2026 zit er standaard een opvangpapier bij het pakket, gemaakt van afbreekbaar materiaal, zodat het opvangen van het monster minder rommelig en minder ongemakkelijk is. Een klein detail, maar de eerste reacties van deelnemers zijn duidelijk positief, en elke drempel die wegvalt, betekent dat meer mensen daadwerkelijk meedoen. Deelname is trouwens volledig gratis en vrijwillig, elke twee jaar opnieuw. Meer weten over hoe de test precies werkt en wie er wanneer een uitnodiging krijgt? Dat staat overzichtelijk op de site van Bevolkingsonderzoek Nederland en op de pagina van het RIVM.
Signalen die je onder de 50 niet moet wegwuiven
Val je buiten de screeningsleeftijd, dan is het extra belangrijk om zelf alert te zijn op signalen. Ga naar de huisarts als je een van deze klachten langer dan drie weken hebt:
- Bloed in je ontlasting, ook als het maar een klein beetje is
- Een blijvende verandering in je stoelgang, zoals aanhoudende diarree of juist verstopping
- Onverklaarbaar gewichtsverlies zonder dat je dieet of beweging is veranderd
- Aanhoudende buikpijn of krampen zonder duidelijke oorzaak
- Extreme vermoeidheid die niet overgaat met meer slaap of rust
Eén klacht hoeft niks te betekenen. Maar de combinatie, of het simpelweg te lang aanhouden ervan, is genoeg reden om het te laten checken. Wees vooral duidelijk tegen je huisarts als je jonger bent dan 50: benoem expliciet dat je weet dat darmkanker op jongere leeftijd steeds vaker voorkomt. Dat helpt om de klacht serieus te nemen in plaats van als "waarschijnlijk niets ernstigs" af te doen.
Wat dit betekent voor je eigen leefstijl
Los van de screening kun je zelf ook het risico verlagen. Meer vezels via groente, fruit en volkoren producten, minder bewerkt en rood vlees, voldoende beweging, en zo min mogelijk alcohol en roken: het klinkt als een open deur, maar het zijn precies de factoren die in onderzoek naar darmkanker op jongere leeftijd steeds terugkomen. Het past ook naadloos bij de aanbevelingen uit de vernieuwde Schijf van Vijf, die juist voor sporters relevant zijn omdat een actieve leefstijl toch niet automatisch een gezond dieet betekent. Er wordt inmiddels ook onderzoek gedaan naar biomarkers in bloed die darmkanker in een vroeger stadium kunnen aantonen, wat de screening in de toekomst mogelijk toegankelijker en preciezer maakt, ook voor jongere leeftijdsgroepen. Tot die tijd blijft de combinatie van een gezonde leefstijl en zelf alert blijven op signalen je beste bescherming.