Jarenlang gold vapen als de verstandige keuze. Minder schadelijk dan roken, geen teer, geen koolmonoxide, een manier om van de sigaret af te komen zonder meteen alles op te moeten geven. Dat beeld staat nu onder druk. Een grote wetenschappelijke review uit 2026 concludeert dat nicotine-vapes waarschijnlijk longkanker en mondkanker veroorzaken, en in Nederland blijkt ondertussen dat het verbod op smaakjesvapes amper iets uithaalt bij jongeren.
Twee ontwikkelingen die los van elkaar lijken te staan, raken precies hetzelfde punt: we onderschatten vapen nog steeds.
Wat het nieuwe onderzoek echt laat zien
Onderzoekers van UNSW Sydney brachten in 2026 een review uit in het vaktijdschrift Carcinogenesis waarin ze studies uit de periode 2017 tot 2025 naast elkaar leggen. Ze vergeleken niet-rokers die vapen met mensen die nooit een vape hebben aangeraakt. De conclusie: nicotine-e-sigaretten veroorzaken waarschijnlijk longkanker en mondkanker. Het sterkste bewijs komt uit dierstudies, waarbij muizen die werden blootgesteld aan damp van e-sigaretten daadwerkelijk longtumoren ontwikkelden.
Dat is geen slap excuus om vapen dan maar helemaal te verbieden op basis van wat angst. Het is bewijs dat opstapelt, precies zoals het bij sigaretten decennia duurde voordat de link met longkanker hard te maken was. Een tweede publicatie, deze keer gericht op longkanker op jonge leeftijd, wijst erop dat vapen inmiddels het meest gebruikte tabaksproduct onder jongeren is geworden, en dat de combinatie van vroeg beginnen en jarenlang gebruiken precies het scenario is waar onderzoekers zich zorgen om maken.
Belangrijk om te weten: geen van deze onderzoeken zegt dat vapen even schadelijk is als roken. Wat ze wel zeggen, is dat het "veiliger alternatief"-verhaal te makkelijk is geworden. Wil je weten hoe je eigen risico op dit soort kanker eruitziet zonder meteen naar de huisarts te stappen? Dan is preventief bloedonderzoek zonder huisarts inmiddels ook voor longklachten een optie die steeds meer Nederlanders overwegen.
Waarom dit zo lang onder de radar bleef
E-sigaretten bestaan ongeveer vijftien jaar in hun huidige vorm. Longkanker door roken duikt vaak pas op na twintig tot dertig jaar blootstelling. Met andere woorden: de generatie die als tiener begon met vapen, zit nog niet eens in de leeftijdscategorie waarin je dit type kanker normaal gesproken verwacht. Onderzoekers noemen dat zelf het probleem. De biologische en diermodel-studies zijn overtuigend, maar de grote, langjarige menselijke datasets die een exact risicopercentage kunnen geven, bestaan simpelweg nog niet.
Dat is geen reden om te wachten tot het bewijs waterdicht is. Het is eerder een waarschuwing dat we dezelfde fout dreigen te maken als met de sigaret: decennialang twijfelen terwijl de schade zich opstapelt. Longen zijn kwetsbaar voor meer dan alleen rook of damp. Ook wat je eet, speelt een rol in hoeveel risico je loopt op chronische ontsteking door de hele luchtwegen. Zo verhoogt ultrabewerkt voedsel je hartrisico met 24 procent, en hart en longen delen nu eenmaal hetzelfde vaatstelsel.
In Nederland vapen jongeren gewoon door met smaakjes
Sinds 1 januari 2024 zijn vapes met een smaakje in Nederland verboden. Op papier een duidelijke maatregel. In de praktijk werkt het amper. Uit de Jongerenmonitor Tabaks- en Nicotineproducten van het Trimbos-instituut, waarvoor tussen februari en maart 2025 ruim 5700 jongeren tussen de 12 en 25 jaar werden ondervraagd, blijkt dat van elke 100 jongeren die vapen, er 85 weleens een verboden smaakjesvape hebben gebruikt. Bijna iedereen weet dat het verbod bestaat. Ze gebruiken de vapes toch.
De handhaving loopt hopeloos achter de feiten aan. De NVWA deelde de afgelopen vier jaar aan bijna 250 verkopers meerdere boetes uit, maar die gingen na het betalen van de boete simpelweg door met verkopen. In 2023 had bijna een kwart van de Nederlandse jongeren tussen 12 en 16 jaar al minstens één keer een vape gebruikt. Dat cijfer geeft precies aan waarom longkanker op jonge leeftijd geen ver-weg-probleem is, maar iets dat deze generatie zich over tien tot twintig jaar kan gaan herinneren als de dag dat niemand serieus ingreep. Wie denkt dat dit soort risico's zich pas op latere leeftijd aandient, kan ook eens kijken waarom darmkanker bij jonge Nederlanders toeneemt: steeds meer kankersoorten verschuiven naar een jongere leeftijdsgroep, en dat is geen toeval.
Wat er vanaf 2026 verandert
De overheid grijpt in, al gaat het stap voor stap. Vanaf 1 juli 2026 mogen vapes alleen nog verkocht worden in speciaalzaken, dus niet meer bij de supermarkt, de tankshop of de kiosk om de hoek waar kinderen dagelijks langslopen. De verpakkingen moeten daarnaast net zo neutraal worden als bij sigaretten: geen felle kleuren of aantrekkelijke designs meer. Het kabinet trekt daarnaast extra geld uit voor het Trimbos-instituut om stopprogramma's beter aan te laten sluiten op wat jongeren nodig hebben om te stoppen.
Het is een eerste stap, niet de oplossing. Zolang de illegale handel via social media en ondergrondse kanalen doorgaat, verandert een verkoopregel in een winkel weinig aan wat een vijftienjarige via Snapchat kan bestellen. Toch is het de eerste keer dat de wetgeving echt meebeweegt met wat onderzoekers al langer roepen.
Wat dit betekent als je zelf vapet
Ben je ex-roker en vape je om van de sigaret af te blijven, dan blijft dat voorlopig de minst slechte optie als het alternatief teruggrijpen naar tabak is. Maar als je nooit hebt gerookt en vapet omdat het "gewoon minder erg" aanvoelt dan een sigaret, is dat aanname die het nieuwe onderzoek flink onderuit haalt. Vapen is geen neutrale levensstijlkeuze zonder gevolgen, het is een nicotineproduct waarvan de langetermijnschade nu pas in beeld komt.
Twijfel je over je eigen gebruik of dat van je kinderen? Praat er dan nu over, niet pas als de volgende studie nog scherpere cijfers laat zien. Net zoals goede slaap een onderschatte factor is voor hoe je lichaam herstelt, zo geldt voor longen: voorkomen werkt altijd beter dan achteraf repareren. Wie serieus bezig is met herstel en gezondheid, kan trouwens ook eens kijken hoe slaap de goedkoopste prestatiebooster is die er bestaat, want een lichaam dat goed herstelt, heeft nu eenmaal minder reden om naar een vape te grijpen als uitlaatklep voor stress.