Je lichaam slaat vitamine B12 jarenlang op in de lever, dus een tekort komt nooit van de ene op de andere dag. Dat klinkt geruststellend, maar het is juist het probleem. Terwijl je voorraad langzaam leegraakt, wijt je de vermoeidheid aan een drukke week en de tintelingen in je vingers aan een slechte nachtrust. Pas als de voorraad echt op is, vallen de puzzelstukjes op hun plek, en dan ben je al maanden verder.
Je lichaam houdt een voorraad achter de hand
Vitamine B12, ook wel cobalamine genoemd, is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en voor je zenuwstelsel. Je haalt het bijna alleen uit dierlijke producten: zuivel, eieren, vlees en vis. Omdat je lever een buffer bijhoudt, merk je een tekort vaak pas na maanden zonder genoeg aanvoer. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor volwassenen is 2,8 microgram, voor zwangere vrouwen 3,3 microgram en voor vrouwen die borstvoeding geven 3,8 microgram.
Eet je af en toe vlees of vis, dan zit je meestal ruim boven die ADH en hoef je je geen zorgen te maken. Dat geldt ook als je vegetarisch eet, maar wel zuivel en eieren gebruikt: hoogleraar voeding en farmacologie Renger Witkamp van Wageningen University legde in 2022 aan het tv-programma Radar uit dat lacto-ovo-vegetariërs hierdoor niet snel in de problemen komen.
Deze klachten worden vaak voor iets anders aangezien
Een tekort uit zich als een combinatie van bloedarmoede-achtige klachten en zenuwklachten: moeheid, duizeligheid, hartkloppingen en kortademigheid bij inspanning, maar ook tintelingen in vingers en voeten en geheugenverlies. Herkenbaar voor iedereen die net een zware trainingsblok achter de rug heeft, en dat is precies waarom het zo makkelijk gemist wordt. Val je structureel sneller stil tijdens intervallen die je normaal zonder moeite trekt, en blijft dat na een paar weken rust aanhouden, dan is een bloedtest een logischere eerste stap dan nog een week extra slapen. Wil je weten of een tekort aan een ander micronutriënt meespeelt? een kwart van Nederland heeft nu al te weinig vitamine D, en die klachten overlappen deels met B12.
Juist in sportscholen hoor je ook het omgekeerde verhaal: een B12-injectie of megadosis als energieboost, ook als je helemaal geen tekort hebt. Dat werkt niet zo. Heb je genoeg B12 in je bloed, dan verdwijnt de extra dosis gewoon weer via je urine, en merk je er niets van. Een supplement helpt pas iets als je waarde daadwerkelijk te laag is, niet als placebo voor een matige nachtrust of een zware trainingsweek.
Niet alleen veganisten lopen risico
De voor de hand liggende risicogroep is veganisten: wie alleen plantaardig eet, krijgt vrijwel geen B12 binnen, want het zit nauwelijks in granen, peulvruchten of groenten. Witkamp adviseerde strikte veganisten in het Radar-interview dan ook om altijd bij te nemen, bijvoorbeeld via een supplement of via vleesvervangers met toegevoegde B12 op het etiket.
Minder bekend is de groep die wél vlees en zuivel eet, maar langdurig maagzuurremmers slikt. Protonpompremmers behoren tot de meest voorgeschreven medicijnen in Nederland, en je lichaam heeft maagzuur nodig om B12 uit voeding los te maken. Bijwerkingencentrum Lareb registreerde hierdoor al in 2015 meldingen van vitamine B12-deficiëntie en ijzergebreksanemie bij langdurig PPI-gebruik, naast veel vaker voorkomende meldingen van een te laag magnesiumgehalte. Slik je al jaren een maagzuurremmer en herken je de klachten hierboven, dan is dat een reden om er bij je huisarts specifiek naar te vragen in plaats van het af te doen als vermoeidheid door het sporten.
Hoeveel heb je nodig en waar zit het in
Om aan de ADH van 2,8 microgram te komen, hoef je niet veel te doen als je dierlijke producten eet. Een glas halfvolle melk levert ongeveer 0,7 microgram, een schaaltje yoghurt 1,1 microgram, een ei 0,8 microgram, een plak 48+ kaas 0,4 microgram, 75 gram rundvlees 1,6 microgram en 100 gram zalm zelfs 4 microgram. Combineer een paar van deze producten over de dag en je zit er ruim boven.
Eet je weinig of geen dierlijke producten, dan is meer peulvruchten eten een goede zet voor je eiwitinname, maar het lost je B12-probleem niet op: peulvruchten bevatten het nauwelijks. Kies je voor een supplement, dan is in de buurt van de ADH blijven voldoende. Witkamp wees er in 2022 op dat sommige potjes tot wel duizend keer de ADH bevatten, en dat daar geen extra gezondheidsvoordeel tegenover staat.
Laat een bloedtest je twijfel wegnemen
De symptomen van een B12-tekort zijn te algemeen om op gevoel te diagnosticeren, en dat geldt al helemaal als je ook nog traint en dus sowieso vaker moe bent. Twijfel je structureel, dan geeft een bloedtest binnen een paar dagen duidelijkheid, en dat kan via de huisarts of, als je niet wilt wachten, via een preventief bloedonderzoek zonder huisarts. Blijkt je waarde laag, dan is bijnemen simpel en goedkoop. Blijkt die gewoon prima, dan weet je dat je vermoeidheid elders vandaan komt, en dat is op zijn eigen manier ook waardevolle informatie.