Ruim een miljoen Nederlanders heeft inmiddels weleens een GLP-1-medicijn als Ozempic, Wegovy of Mounjaro gebruikt om af te vallen. Wat veel gebruikers pas ontdekken nadat ze zijn gestopt: het gewicht komt vaak sneller terug dan ze hadden verwacht. Recent onderzoek laat precies zien hoeveel, en waarom je lichaam zo hard tegenwerkt zodra de prikpen wegvalt.
Hoeveel kilo's komen er gemiddeld weer bij
De cijfers uit klinische trials zijn hard. In de verlengingsstudie van STEP-1 vielen deelnemers eerst gemiddeld ruim tien procent van hun lichaamsgewicht af met semaglutide. Zodra ze stopten, kwamen ze binnen een jaar ongeveer tweederde van dat verlies weer aan. In STEP-4 zag je hetzelfde patroon: wie na een succesvolle startperiode overstapte op een placebo, kwam gemiddeld 6,9 procent van het startgewicht weer aan, tegenover een groep die bleef spuiten en nog eens 7,9 procent extra verloor.
Bij tirzepatide (de werkzame stof in Mounjaro) is het verschil nog groter. In SURMOUNT-4 verloren deelnemers eerst gemiddeld bijna 21 procent van hun gewicht. Na de overstap naar placebo kwam daar 14 procentpunt van terug binnen een jaar. Een grote meta-analyse onder leiding van Oxford-onderzoekers berekende dat mensen die stoppen met semaglutide of tirzepatide, in het eerste jaar gemiddeld 9 kilo aankomen, met een tempo van ongeveer 0,8 kilo per maand.
Waarom je lichaam zo snel tegenwerkt
GLP-1-medicatie onderdrukt het hongerhormoon ghreline en vertraagt de maaglediging, waardoor je sneller een vol gevoel hebt. Zodra je stopt, verdwijnt dat effect vrijwel direct. Je eetlust keert terug naar het oude niveau, terwijl je stofwisseling inmiddels is aangepast aan een lager gewicht en dus minder calorieën verbrandt dan voorheen. Die combinatie, meer trek en een tragere stofwisseling, is precies het mechanisme achter het jojo-effect dat ook bij traditionele diëten optreedt, alleen verloopt het na de prikpen sneller omdat het verzadigingseffect zo abrupt wegvalt.
Om diezelfde reden werkt alleen calorieën of vetgrammen tellen zelden op de lange termijn. Zonder een structurele verandering in eetgewoontes en beweegpatroon herstelt het lichaam simpelweg zijn oude evenwicht.
De praktijk is genuanceerder dan de trials
Klinische trials schetsen het slechtste scenario, want deelnemers stoppen daar abrupt en volledig. In de praktijk ligt dat anders. Een Amerikaans onderzoek onder bijna 190.000 patiënten die semaglutide, tirzepatide of liraglutide gebruikten, liet een genuanceerder beeld zien: na twee jaar had 55 tot 56 procent van de gebruikers het gewichtsverlies vastgehouden of zelfs verder verbeterd. Volledige terugval naar het startgewicht kwam voor bij 21 tot 27 procent van de groep, afhankelijk van het medicijn.
De verklaring is nuchter: veel mensen die last krijgen van terugkerende trek, starten opnieuw met het medicijn of stappen over op een lagere onderhoudsdosering, in plaats van in één keer volledig te stoppen. Wie dat overweegt, doet er goed aan om ook naar de basis van het voedingspatroon te kijken. Zo sluit een aanpak volgens de vernieuwde Schijf van Vijf beter aan bij een duurzaam laag gewicht dan een streng dieet dat je toch niet volhoudt.
Ook de gezondheidswinst zakt langzaam weg
Niet alleen het gewicht keert terug, ook de metabole voordelen van de medicatie bouwen af. Een systematische review liet zien dat verbeteringen in bloedsuiker, cholesterol en bloeddruk geleidelijk verdwijnen en na gemiddeld ongeveer 1,4 jaar weer terug zijn op het niveau van voor de behandeling. Dat is relevant, want juist die metabole winst is voor veel artsen de belangrijkste reden om GLP-1-medicatie voor te schrijven, niet het gewicht op de weegschaal alleen.
Dat onderstreept nog eens hoe zwaar de kwaliteit van je dagelijkse voeding meeweegt in je hartrisico, medicatie of niet. Een prikpen kan een korte weg naar gewichtsverlies zijn, maar vervangt geen duurzame verandering in wat er dagelijks op je bord ligt.
Zo voorkom je dat je na de prikpen weer terugvalt
Onderzoekers zijn het inmiddels over één ding eens: wie stopt zonder plan, valt vrijwel zeker terug. Wat wel helpt, is de dosis geleidelijk afbouwen in plaats van in één keer stoppen, en die periode gebruiken om kracht op te bouwen. Spiermassa kost namelijk relatief veel energie in rust, en juist die spiermassa gaat er tijdens snel gewichtsverlies vaak als eerste af als je niet gericht traint. Combineer dat met een voedingspatroon dat je op de lange termijn volhoudt, in plaats van een streng dieet voor de korte termijn, en de kans dat je het bereikte gewicht vasthoudt stijgt aanzienlijk.
Er is nog een praktische reden waarom volledig stoppen in Nederland minder vaak voorkomt dan de trials suggereren: de prikpen wordt hier meestal niet vergoed en kost al snel 250 tot 300 euro per maand uit eigen zak. Wie na een tijdje stopt om die reden, heeft vaak geen plan om het gewichtsverlies vast te houden en loopt daardoor juist een groter risico op terugval dan iemand die bewust afbouwt onder begeleiding van een arts of diëtist. Ga je zelf van de prikpen af, dan loont het om vooraf al na te denken over wat je eetpatroon en beweegroutine worden zodra de onderdrukte eetlust wegvalt, in plaats van dat pas te bedenken op het moment dat de trek terugkeert.
Twijfel je of afbouwen voor jou verstandig is, overleg dat dan altijd eerst met je arts. Voor de cijfers achter dit artikel is geput uit een overzichtsstudie van gerandomiseerde onderzoeken en de algemene adviezen van het Voedingscentrum over gezond en blijvend afvallen.